HERVORMINGEN FWO: TERUGBLIK EN AMBITIES


WETENSCHAP MOET BIJDRAGEN AAN DE MAATSCHAPPIJ

2019 was opnieuw een jaar van verandering voor het FWO. De vorige jaren werd de basis gelegd voor de hervormingen, het voorbije jaar gingen ze van start. Wij vroegen voorzitter Willy Verstraete en secretaris-generaal Hans Willems om voor ons terug te blikken op een bewogen jaar en naar hun visie voor de toekomst.

In 2017 startten jullie met de hervorming van jullie strategische procedures en processen, om ze beter toe te spitsen op de vragen in de samenleving. Dit jaar zien we de eerste resultaten. Hoe is de hervorming verlopen?

Willems: “Een kleine verandering in onze processen kan een grote invloed hebben op de onderzoekers. Tijdens de hele hervormingsoperatie stonden de onderzoekers centraal. Ze werden betrokken bij elke stap en ook vandaag vragen we hen om feedback. We hebben onlangs met onze stakeholders besproken hoe zij de vernieuwde procedures ervaren want hun reacties helpen ons om kort op de bal te spelen en bij te sturen. We gaan ook aan de slag met de feedback van onze expertpanels. Alle betrokkenen waarderen het dat we naar hen luisteren.” Verstraete: “Bekijk het FWO als een grote boot, die niet vlot wendbaar is en dus zeker moet zijn van haar vaarroute. We moeten zacht gaan en ver zien. Te bruusk vernieuwen zorgt ook voor onrust en dan duiken er nogal eens onvoorziene effecten op. We nemen dus onze tijd om maatregelen uit te rollen.”


"Als je te bruusk vernieuwt, creëer je onrust"
Willy Verstraete

Waarom was verandering nodig?

Verstraete: “Het FWO stimuleert zijn onderzoekers om met een open blik in de wereld te staan en ver vooruit te durven kijken. Waar liggen de strategische wetenschappelijke noden? Voor welke uitdagingen en fundamentele vraagstukken verwacht de samenleving van de wetenschap een antwoord? We luisteren naar wat er leeft in de maatschappij en bij de burger. De Vlaamse Wetenschapsagenda, die meer dan tienduizend vragen van burgers bundelt, biedt een leidraad. En ook de onderzoekers hebben een stem en bij het FWO vinden ze een plek waar ze hun onderzoek in alle vrijheid vorm kunnen geven.”

Welke hervormingen zorgen voor kansen voor jonge onderzoekers?

Willems: “Vroeger was het soms moeilijk voor junior onderzoekers om de competitie aan te gaan met senior collega’s. Daarom hebben we de financieringskanalen aangepast en de junior en senior onderzoeksprojecten opgesplitst. Zo komen ze niet langer in elkaars vaarwater.” “Vroeger moesten postdoctorale onderzoekers meteen na hun doctoraat beslissen of ze in een FWO-traject wilden stappen. Als ze eerst naar het buitenland gingen of ervaring in de industrie wilden opdoen, vielen ze uit de boot. Daarom is er nu de junior en senior postdoc, zodat ze op verschillende momenten in hun carrière kunnen instappen.”

De wisselwerking met de industrie, wil het FWO daar ook extra op inzetten?

Verstraete: “We willen jonge onderzoekers een bredere visie geven op de arbeidsmarkt. We hebben maatregelen ontwikkeld om hen vlotter te laten doorstromen vanuit de academische wereld. Wij stimuleren onze onderzoekers om over de heg te kijken en het bedrijfsleven te tonen wat ze in hun mars hebben.”

Willems: “Bedrijven of overheidsinstellingen zitten in onze kennismaatschappij verlegen om hoogopgeleiden. We besteden aandacht aan de kruisbestuiving tussen academische instellingen en het bedrijfsleven, met resultaat. Onze onderzoekers hebben sinds 2019 de mogelijkheid om een stage te lopen in een bedrijf.”

In het FWO-beleidsplan 2019- 2023 kondigden jullie aan dat de expertpanels worden herzien. Wat zal er wijzigen?

Willems: “De huidige panelstructuur was na tien jaar aan een update toe. Onze expertpanels moeten een afspiegeling zijn van de volledige Vlaamse onderzoekswereld. Ook de zogenaamde weesdisciplines moeten hun weg vinden naar het FWO. Wetenschappelijk onderzoek wordt steeds vaker multidisciplinair gevoerd. Hoe gaan we dat evalueren? Hoe garanderen we de kwaliteit?”

Verstraete: “Als twee uiteenlopende disciplines of wetenschapsgebieden elkaar vinden, dan kan uit onverwachte hoek iets nieuws ontstaan, dat nieuwe kansen biedt. De huidige panels kunnen die transversaliteit moeilijk beoordelen, zelfs voor het bestaande interdisciplinaire panel is dat niet evident. Door een borging ten aanzien van transversale voorstellen in te voeren, prikkelen we onderzoekers om ook domeinen die verder van het hunne staan te verkennen en gedurfde samenwerkingsverbanden te leggen. Met hun niet voor de hand liggende combinaties zijn ze voortaan extra welkom bij het FWO.” Willems: “Het uitwerken van dit project vormt een uitdaging. Samen met brede werkgroepen, met zowel Vlaamse als internationale expertise, tekenen we de nieuwe structuur voor de expertpanels uit. De lijnen zijn in 2019 uitgezet door de raad van bestuur en in 2020 bouwen we daarop verder.”


"We stimuleren onderzoekers om transversaal te denken, over de grenzen van hun eigen discipline heen"
Hans Willems

Is eenzelfde evolutie merkbaar in Europa?

Willems: “Zeker weten. De uitdagingen waar het FWO voor staat, zoals kansen voor jonge onderzoekers, gelden in heel Europa. Alle Europese collega’s zoeken oplossingen voor die uitdaging. Via internationale benchmarking leren we elkaars aanpak kennen.” “We zitten rond de tafel met andere Europese instellingen, zoals de European Research Council (ERC). En we zijn lid van Science Europe, dat 36 Europese Research Funding en Research Performing Organisations (RFO-RPO) uit 27 landen samenbrengt. We volgen de tendensen er nauwgezet op, nemen deel aan werkgroepen, ... Van elkaar leren is belangrijk, want we staan niet alleen met deze uitdagingen. Wetenschap is internationaal.”

Hoe zien jullie de komende jaren?

Willems: “De wetenschappelijke wereld staat nooit stil. Het FWO zal altijd in verandering blijven. Als we willen dat Vlaamse onderzoekers blijven meedraaien op Europees topniveau, moeten we daar voortdurend mee bezig zijn. Door Europese partnerschappen te versterken en het Europese kader doeltreffend te vertalen naar de Vlaamse context bijvoorbeeld. We blijven ook onze evaluatieprocedure verbeteren - de periode tussen de aanvraag en de toekenning van de subsidie is een werkpunt.” Verstraete: “De samenleving heeft steeds meer aandacht voor wetenschappelijk onderzoek. De maatschappij wil terecht weten naar welk onderzoek het Vlaams belastinggeld gaat en vraagt een transparante wetenschappelijke agenda. Naast hun onderzoeks- en onderwijstaken moeten onderzoekers ook oog hebben voor het maatschappelijk draagvlak voor wetenschap. Hun inspanningen op dat vlak willen we in rekening brengen in de evaluaties van onze panels. Het gaat niet alleen om de cijfers, het aantal publicaties en citaties dat een onderzoek behaalt. De bijdrage van de wetenschap aan de samenleving, een Gründung, zoals ooit gehoord aan het Max Planck Instituut, staat voorop. Het FWO is op zoek naar methodieken om dat aspect naar waarde te schatten."

"Het FWO wil een huis van vertrouwen zijn. Zowel voor de onderzoeker, de overheid als de burger.”

Willems: “Zeker. De burger moet vertrouwen hebben in het FWO en de wetenschappelijke ontwikkelingen, wat zich weerspiegelt in de mandaten en de middelen die het beleid ons ter beschikking stelt.” Verstraete: “Het FWO begint en eindigt bij de onderzoeker. De raad van bestuur is een klankbord, waar wordt geluisterd naar de wensen en noden van onze onderzoekers. Zij zijn betrokken bij de krijtlijnen van het FWO en helpen de onderzoeksprioriteiten bepalen. Die positie is uitzonderlijk voor onderzoekers, en willen we koesteren en borgen. Het FWO moet altijd een plek blijven waar onderzoekers zich thuis voelen en zich ten volle kunnen ontplooien.”


"Niet het aantal publicaties, maar de bijdrage van de wetenschap aan de maatschappij staat voorop"
Willy Verstraete